Badania naukowe potwierdzające właściwości zdrowotne pierzgi pszczelej.

W ostatnich latach rośnie moda na „naturalne jedzenie”, zarówno wśród konsumentów, jak i przemysłu spożywczego. Produkty te cieszą się uznaniem głównie ze względu na obecność składników odżywczych, którym przypisuje się prozdrowotne działanie. Do tej kategorii zaliczają się także wyroby pszczele.

W niniejszym wpisie przeanalizowaliśmy dostępne publikacje naukowe z ostatnich dwóch dekad, koncentrując się na potencjalnych właściwościach zdrowotnych pierzgi pszczelej.

Spis treści:

1. Czym jest oraz jak powstaje pierzga pszczela?
2. Przeciwbakteryjne działanie pierzgi.
3. Antyoksydacyjne i przeciwzapalne działanie pierzgi pszczelej.
4. Wpływ pierzgi na układ krążenia.
5. Wpływ pierzgi (i pyłku pszczelego) na nowotwory.
6. Podsumowanie.

1. Czym jest oraz jak powstaje pierzga pszczela?

Pierzga to wyjątkowy produkt pszczeli, który powstaje z pyłku kwiatowego zbieranego przez pszczoły zbieraczki. Pyłek, wytwarzany przez rośliny nasienne w postaci drobnych ziarenek, jest przez nie mieszany z odrobiną śliny lub nektaru, a następnie transportowany do ula w specjalnych koszyczkach umiejscowionych na tylnych nogach.

W ulu pszczoły odbierają pyłek od zbieraczek, układają go w komórkach plastra, a następnie zwilżają śliną i miodem, po czym rozdrabniają i ubijają warstwami. Wierzch pokrywają cienką warstwą miodu i wosku, tworząc środowisko beztlenowe, w którym rozpoczyna się fermentacja mlekowa. W wyniku tego procesu powstaje pierzga – bogate w białko pożywienie dla larw i młodych robotnic.

Dzięki zawartości kwasu mlekowego (3–3,5%) pierzga zostaje zakonserwowana i chroniona przed zepsuciem, co czyni ją trwałym i cennym elementem diety pszczół.

W wyniku fermentacji mlekowej pyłek kwiatowy ulega istotnym zmianom składu, odróżniając się tym samym od swojej świeżej postaci. Proces ten, zachodzący pod wpływem bakterii z rodzaju Lactobacillus, prowadzi do zwiększenia zawartości cukrów prostych i kwasu mlekowego, co skutecznie zapobiega procesom gnilnym.

Podczas fermentacji białka ulegają częściowemu rozkładowi do peptydów i aminokwasów, co powoduje ich wzrost o około 20% i jednocześnie zmienia proporcje poszczególnych aminokwasów. Te przemiany sprawiają, że pierzga staje się łatwiej przyswajalna przez organizm.

Dodatkowo pszczoły wzbogacają pierzgę, dodając enzymy trawienne, kwasy organiczne, substancje antybiotyczne oraz miód, co znacząco podnosi jej wartość odżywczą.

2. Przeciwbakteryjne działanie pierzgi.

Z pierzgi pszczelej (Apis mellifera) wyizolowano bakterie Enterococcus avium, które wytwarzają termoodporną substancję białkową – bakteriocynę. Wykazuje ona działanie hamujące wzrost bakterii Gram-dodatnich z rodzaju Listeria, jednocześnie nie wpływając na bakterie Gram-ujemne.

Badania Baltrušaitytė i współpracowników dotyczące aktywności antybakteryjnej pierzgi metodą dyfuzyjną na agarze wykazały jej skuteczność przeciwko Staphylococcus aureus i Staphylococcus epidermidis, jednak bez związku z obecnością ditlenku diwodoru, który ma działanie antybakteryjne. Co więcej, aktywność pierzgi nie zmieniła się po obróbce termicznej, co sugeruje, że jej właściwości przeciwdrobnoustrojowe wynikają z obecności innych stabilnych termicznie związków.

Z kolei badania Velásqueza i współpracowników z 2017 roku wykazały, że skład i właściwości przeciwbakteryjne pyłku wielokwiatowego są silnie skorelowane z jego pochodzeniem botanicznym. Ekstrakty pyłku okazały się skuteczne przeciwko Escherichia coli ATCC-25922, Staphylococcus aureus ATCC-25923, Pseudomonas aeruginosa ATCC-27853 oraz Streptococcus pyogenes ISP 364-00, a ich działanie przewyższało skuteczność niektórych konwencjonalnych antybiotyków.

3.  Antyoksydacyjne i przeciwzapalne działanie pierzgi pszczelej.

Baltrušaitytė i współpracownicy przeprowadzili badania nad aktywnością wychwytu wolnych rodników przez fenolowe ekstrakty pierzgi pochodzącej z Litwy. Właściwości antyoksydacyjne oceniono na podstawie zdolności odbarwiania kationu rodnikowego ABTS˙+ oraz aktywności wychwytu rodnika DPPH˙. Wyniki wykazały, że ekstrakty pierzgi posiadały zdolność neutralizowania wolnych rodników na poziomie 72–94% w systemie ABTS˙+ oraz 71–92% w reakcji z DPPH˙.

Analiza składu związków fenolowych metodą wysokosprawnej chromatografii cieczowej (HPLC) ujawniła, że głównymi składnikami fenolowymi pierzgi były kwas p-kumarowy, kemferol, apigenina i chryzyna. Spośród nich kemferol występował w największej ilości, podczas gdy apigenina i chryzyna były obecne w śladowych ilościach.

4. Wpływ pierzgi na układ krążenia.

Produkty pszczele, w tym pyłek kwiatowy, znajdują zastosowanie w medycynie wspomagającej leczenie chorób układu krążenia, w tym schorzeń żylnych, przyczyniając się do poprawy stanu pacjentów.

Aksenov i współpracownicy ocenili wpływ ekstraktów roślinnych, w tym pierzgi, na aktywność enzymu trans-Sialidazy w osoczu ludzkiej krwi. Postawiona hipoteza sugerowała, że hamowanie trans-Sialidazy może przyczyniać się do redukcji procesów miażdżycowych. Badania wykazały, że etanolowy ekstrakt pyłku w stężeniu 1–1000 μg/ml zmniejszał aktywność trans-Sialidazy w zakresie 51–86%, a podobny efekt zaobserwowano przy zastosowaniu ekstraktu wodnego. Co więcej, preparat zawierający pyłek w badaniach ex vivo prowadził do zahamowania aktywności enzymu, co wiązało się ze spadkiem skłonności osocza do miażdżycy.

Kliniczne badania potwierdziły hipolipidemiczne działanie pyłku – zaobserwowano redukcję całkowitej ilości lipidów oraz triacylogliceroli w surowicy krwi pacjentów o 20–35%. Dodatkowo stwierdzono, że spożywanie pyłku kwiatowego wpływa na zmniejszenie zdolności agregacji płytek krwi oraz zwiększenie aktywności układu fibrynolitycznego, co może mieć istotne znaczenie w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych.

5. Wpływ pierzgi i pyłku pszczelego jako składowej na nowotwory.

Literatura naukowa sugeruje, że pyłek pszczeli oraz pierzga mogą wykazywać działanie przeciwnowotworowe i immunostymulujące. Wiele zawartych w nich związków fenolowych i terpenowych, takich jak kwas kawowy, kumarowy, ferulowy, chryzyna, kemferol, kwercetyna, kwas oleanolowy i ursolowy oraz apigenina, posiada potencjalne właściwości antynowotworowe. Dodatkowo, w pierzdze znajdują się związki z innych grup chemicznych, np. glukozynolaty, które mogą chronić organizm przed czynnikami rakotwórczymi.

Badania przeprowadzone na myszach wykazały, że dieta wzbogacona o pszczeli pyłek kwiatowy może spowolnić rozwój nowotworów. W doświadczeniach z mysim modelem białaczki L-1210, osobniki karmione paszą z dodatkiem obnóża pszczelego wykazywały dłuższy czas przeżycia (ponad 8 dni u 21% myszy) w porównaniu do grupy kontrolnej (5–7 dni). Rozwój nowotworu był mniej intensywny, a zmiany miały charakter bardziej ogniskowy.

Furusawa i wsp. badali wpływ ekstraktu pyłku Cernitin T60 na model raka płuc Lewisa u myszy. Ekstrakt wykazywał działanie terapeutyczne, znacznie wydłużając czas przeżycia zwierząt przy dawkach 0,2–10 mg, choć całkowite wyleczenie nie zostało zaobserwowane. Co więcej, terapia skojarzona Cernitinem T60 z lekami cytotoksycznymi (adriamycyna, cisplatyna, winkrystyna, 5-fluorouracyl, metotreksat, 6-tioguanina) wykazała synergistyczny efekt, wydłużając czas przeżycia myszy bez zwiększenia toksyczności terapii. Mechanizm działania sugeruje immunostymulację poprzez aktywację makrofagów, co potwierdzono przez zniesienie działania Cernitinu T60 po podaniu inhibitorów makrofagów (2-chloroadenozyna, karagen.

Kustiawan i wsp. przeprowadzili badania cytotoksyczności ekstraktów pyłku pszczelego różnych gatunków Trigona wobec ludzkich linii nowotworowych (rak przewodowy, rak płuc, wątrobiak, rak żołądka, gruczolakorak okrężnicy). Wyniki wykazały, że aktywność cytotoksyczna ekstraktów była zależna od gatunku pszczół i rodzaju nowotworu, co sugeruje potencjalne zastosowanie pyłku w terapii onkologicznej.

W przypadku raka prostaty, suplementacja pyłkiem pszczelim i kwercetyną była skuteczna u mężczyzn z zapaleniem gruczołu krokowego, zwłaszcza gdy tradycyjne terapie zawodziły. Dodatkowo, badania wskazują na ochronne działanie pyłku pszczelego podczas terapii cisplatyną, wzmacniając jej skuteczność i ograniczając skutki uboczne. W modelach glejaka wielopostaciowego połączenie pierzgi z temozolomidem wykazywało silniejsze działanie cytotoksyczne niż sam lek. Mechanizm ten może być związany z redukcją aktywności metaloproteinaz MMP-2 i MMP-9, co ogranicza potencjalną metastazę glejaka.

Podsumowując, pszczeli pyłek kwiatowy oraz pierzga wykazują obiecujące właściwości przeciwnowotworowe, wspierając zarówno układ odpornościowy, jak i terapię cytotoksyczną, co czyni je interesującym obiektem dalszych badań w kontekście onkologii.

6. Podsumowanie.

Zarówno pierzga, jak i pszczeli pyłek kwiatowy, który stanowi nieodzowna składową pierzgi, mają szeroki wachlarz właściwości prozdrowotnych, obejmujących działanie antyoksydacyjne, przeciwzapalne, hipolipidemiczne, immunostymulujące oraz potencjalnie przeciwnowotworowe. Wiele badań wskazuje na korzystny wpływ pierzgi na układ sercowo-naczyniowy, metabolizm lipidów oraz wsparcie terapii przeciwnowotworowych.

Bogaty skład pierzgi, zawierający polifenole, flawonoidy, aminokwasy i inne bioaktywne związki, czyni je wartościowym dodatkiem do codziennej diety, a także potencjalnym surowcem do zastosowań w przemyśle spożywczym i farmaceutycznym. Jednakże, ze względu na możliwość wystąpienia reakcji alergicznych u osób nadwrażliwych na produkty pszczele, konieczne jest zachowanie ostrożności.

Źródła/Bibliografia:

• Laskowska Emilia, Borawska Maria, Socha Katarzyna: Właściwości zdrowotne pierzgi i pszczelego pyłku kwiatowego, Bromatologia i Chemia Toksykologiczna, vol. 54, nr 2, 2021, s. 105-118, DOI:10.32383/bct/154805
• Trzybiński S. Wszystko o pyłku i jego pozyskiwaniu. Pierzga ważna i niedoceniana. Pasieka 2012; 7
• Mroczek JR. Właściwości lecznicze i odżywcze produktów pszczelich. Wiadomości Zielarskie 2002; 9: 11–12
• Audisio MC, Terzolo HR, Apella MC. Bacteriocin from honeybee beebread Entercoccus avium, active against Listeria monocytogenes. Appl Environ Microbiol. 2005; 71: 3373–3375.